Bị can là gì? Nâng cao hiểu biết để củng cố kiến thức pháp luật

    Thứ bảy, 12/10/2019
Bị can là gì? Nâng cao hiểu biết để củng cố kiến thức pháp luật
Bị can là gì? Người bị gọi là “bị can” có phải là người phạm tội hay thuộc loại đối tượng nào đó. Hãy cùng timvieclamthem.vn tìm hiểu nhiều hơn về bị can nhé

Sẽ chưa có căn cứ để phán xét ai là người có tội và phải chịu hình phạt khi Tòa án chưa có bản án kết tội theo quy định của pháp luật. Thế nhưng không phải ai cũng biết điều này và mọi người cũng thường ít quan tâm tới bởi kiến thức pháp luật với họ còn khá hạn chế. Nếu một người bị phía cơ quan pháp luật mời lên để thẩm vấn hoặc trong diện bị tình nghi và tạm giữ, tạm giam thì đối tượng đó gọi là gì? Mọi người hiểu đó là bị can hay bị cáo? Cùng timvieclamthem.vn mở rộng kiến thức với bài viết “bị can là gì” cùng nhiều thông tin bổ ích dưới đây để củng cố kiến thức pháp luật của mình nhé!

1. Bị can là gì, bạn biết chưa?

bị can là gì
Bị can là thuật ngữ được nhắc đến nhiều trong tố tụng hình sự 

Bị can là cụm từ được thường xuyên được nhắc tới trong tố tụng hình sự dùng để chỉ những người đã bị khởi tố về hình sự. Khi được pháp luật liệt kê vào danh sách bị can, người đó có nghĩa vụ phải có mặt theo đúng thời gian và địa điểm trong giấy triệu tập của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát. Trong trường hợp vắng mặt nếu không có lý do chính đáng được cơ quan pháp luật cho phép sẽ có thể bị áp giải buộc phải có mặt để tham gia điều tra, hỗ trợ công an điều tra vụ việc, nếu bỏ trốn thì bị truy nã đồng thời phải thực hiện các quyết định và yêu cầu mà cơ quan tiến hành tố tụng đề ra dựa trên quy định của pháp luật. 

Quyền của “bị cáo” trong Bộ luật Tố tụng Hình sự từ năm 2003 cho phép:

- Bị can được biết tội danh của mình 

- Được giải thích về quyền và nghĩa vụ

- Được trình bày lời khai với cơ quan thẩm vấn 

- Cung cấp tài liệu, đồ vật, đưa ra yêu cầu với cơ quan điều tra

- Đề xuất thay đổi người đứng đầu tố tụng, người phiên dịch cũng như người giám định theo như quy định ghi trong pháp luật 

- Có quyền được thuê luật sư bào chữa hoặc tự cá nhân bào chữ 

-  Nhận quyết định khởi tố cũng nhữ quyết định áp dụng, sửa đổi hoặc hủy bỏ biện pháp phòng ngừa, kết luận điều tra,  các quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ điều tra, quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án; cáo trạng, quyết định truy tố; các quyết định tố tụng theo quy định khác. 

- Khiếu nại lại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng 

Đến năm 2015, Pháp luật có sửa đổi bổ sung thêm một số quyền cho bị can, theo đó:

- Bị can có quyền được đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu được số hóa liên quan đến việc buộc tội, gỡ tội hoặc bản sao tài liệu khác liên quan đến việc bào chữa kể từ khi kết thúc điều tra khi có yêu cầu 

- Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. 

Xem thêm : Bạn đã biết sau khi học công nghệ thông tin ra làm gì chưa ???

2. Một số khái niệm cần biết về bị can 

2.1. Khởi tố bị can là gì 

khởi tố bị can là gì
Bị can khi đã được khởi tố 

Khởi tố bị can là một Quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng khi đã có đủ mọi căn cứ để xác định một người đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm để tiến hành các hoạt động điều tra đối với họ. Khởi tố bị can được thực hiện theo trình tự:

- Bắt đầu từ khi có đủ căn cứ để xác định hành vi phạm tội 

- Ra quyết định khởi tố bị can với địa điểm, thời gian rõ ràng trong đó phải có họ tên, chức vụ của người ra quyết định, thông tin cá nhân của bị can về họ và tên, ngày/ tháng/ năm sinh, dân tộc, tôn giáo, giới tính, quốc tịch, nơi ở, công việc của bị can, các tội danh mà bị can bị khởi tố, theo điều nào, khoản nào của Bộ luật hình sự, thời gian, địa điểm phạm tội và những tình tiết khác của tội phạm. 

- Sau khi ra quyết định khởi tố bị can trong thời hạn 24h Cơ quan điều tra phải gửi quyết định và các tài liệu liên quan đến vụ việc mà bị can bị khởi tố cho Viện kiểm sát cùng cấp để phê chuẩn. Còn phía Viện kiểm sát, sau 3 ngày nhận được quyết định khởi tố vụ án phải gửi ngay cho Cơ quan điều tra quyết định phê chuẩn hay hủy bỏ quyết định khởi tố hoặc yêu cầu bổ sung thêm chứng cứ, tài liệu để hoàn thiện căn cứ tố tụng. Phê chuẩn của Viện kiểm sát được kéo dài thêm thời gian trong trường hợp đợi bổ sung chứng cứ tài liệu nhưng sau khi hoàn thiện 03 ngày phải ra quyết định phê chuẩn hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố bị can 

- Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát, cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định khởi tố bị can, quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can và giải tích quyền và nghĩa vụ cho bị can.

Việc giao nhận các quyết định trên phải được tiến hành đúng thủ tục có biên bản lập theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự. 

2.2. Triệu tập bị can là gì 

triệu tập bị can là gì
Khi nào thì công an gọi triệu tập bị can 

Triệu tập bị can là hình thức gặp mặt trực tiếp của cơ quan điều tra với bị can để tiến hành thẩm vấn, lấy lời khai về sự việc liên quan. Khi triệu tập bị can, Điều tra viên không được gọi điện hay nhắn tin mà cũng không gửi giấy triệu tập trực tiếp tới bị can mà phải gửi cho chính quyền xã, phường, thị trấn nơi bị can cư trú hoặc cơ quan, tổ chức, nơi làm việc và học tập của bị can rồi các đơn vị đó có trách nhiệm chuyển ngay giấy triệu tập tới bị can. 

Trên giấy triệu tập phải thể hiện rõ họ tên, địa chỉ ở, thời gian có mặt cụ thể về giờ, ngày/ tháng/ năm, đến gặp ai và từ khi nhận được giấy triệu tập, bị can phải có trách nhiệm về sự vắng mặt gây cản trở quá trình điều tra của cơ quan. Bị can nhận giấy triệu tập phải ghi rõ giờ, ngày nhận để người chuyển giấy triệu tập chuyển giấy triệu tập có ký nhận của bị can cho cơ quan đã triệu tập bị can. Trường hợp bị can không ký nhận giấy triệu tập thì bên chuyển giấy lập biên bản về việc đó và gửi cho cơ quan triệu tập bị can và khi bị can vắng mặt có thể chuyển giấy triệu tập cho người thân thích của bị can có đủ năng lực hành vi dân sự để ký xác nhận và chuyển cho bị can. 

Xem thêm : Công nghệ thông tin là gì? Học công nghệ thông tin ra làm gì?

3. Điểm phân biệt giữa bị cáo và bị can là gì?

khác nhau giữa bị cao và bị can là gì
Bị can và bị cáo là hai thuật ngữ trong tố tụng hình sự 

Sẽ không ngoại trừ trường hợp người ta nhầm lẫn giữa “bị can” và “bị cao” – hai thuật ngữ được nhắc tới thường xuyên trong các văn bản pháp luật về tố tụng hình sự. Đều là từ ngữ chuyên ngành dùng để chỉ những đối tượng tham gia vào quá trình tố tụng nhưng lại khác nhau về quyền và nghĩa vụ. 

Về bản chất bị can là người chưa bị xét xử, mới chỉ nằm trong diện tình nghi chưa đủ căn cứ để xét xử còn bị cáo lại là người đã bị Tòa án quyết định xét xử. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát triệu tập bị can và bị can phải thực hiện nghĩa vụ có mặt theo như giấy triệu tập còn Tòa án sẽ là đơn vị triệu tập bị cáo và tất nhiên bị cáo phải có mặt theo giấy triệu tập. 

Về quyền của hai đối tượng này cũng được quy định khác nhau: Nếu như “bị can” có quyền được thực hiện các hoạt động như mục 1 trên đây thì “bị cáo” lại có quyền:

- Nhận quyết định đưa vụ án ra xét xử, quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế, quyết định đình chỉ vụ án, bản án, quyết định của Tòa án và các quyết định tố tụng khác theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự

- Tham gia vào phiên tòa – đây như một trách nhiệm mà bị cáo phải thực hiện 

- Được thông báo và giải thích về quyền và nghĩa vụ quy định dành riêng cho bị cáo như đã quy định trong Bộ luật Tố tụng Hình sự 

- Được đề nghị giám định, định giá tài sản; đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật, đề nghị triệu tập người làm chứng để bào chữa tội danh, người bị hại, những người có liên quan tới vụ án,…

- Đưa ra chứng cứ, tài liệu, vật dụng ngoại phạm và các yêu cầu với phía Tòa án

- Trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan mà bên Cơ quan tố tụng sở hữu và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá.

- Được tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa (có thể là luật sư hoặc bất cứ ai khác có khả năng bào chữa, biện luận giỏi nhưng phải dựa trên kiến thức pháp luật)

- Đưa ra lời khai, trình bày ý kiến có thể là lời khai để minh oan cho tội danh mà mình bị xét xử không buộc lời khai phải nhận mình có tội 

- Nếu được chủ tọa đồng ý có thể đề nghị chủ tọa phiên tòa hỏi hoặc tự hỏi người tham gia phiên tòa và tranh luận tại phiên tòa

- Trước khi nghị án được nói lời sau cùng

- Được yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung ý kiến vào biên bản phiên tòa sau khi xem xét nội dung biên bản 

- Khi nhận bản án, quyết định của Tòa án vẫn có quyền được kháng cáo 

- Khiếu nại hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng 

- Một số quyền khác theo quy định của pháp luật

Kiến thức về pháp luật không phải ai cũng nắm rõ từng khái niệm Bài viết trên đây chỉ cung cấp được cho các độc giả một phần thông tin rất nhỏ trong hàng nghìn các thuật ngữ và quy định của pháp luật. Hy vọng rằng dù chỉ với những thông tin ít ỏi quanh câu hỏi  “bị can là gì?” nhưng cũng bổ sung vào kho tàng tri thức pháp luật của các bạn nguồn kiến thức bổ ích. Nếu bạn có nhu cầu muốn tìm hiểu nhiều hơn nữa về Luật tố tụng, có thể mở rộng kiến thức tại Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 có sửa đổi bổ sung 2017.